Learning Corner and Crafts

Toddlers και δουλειές του σπιτιού: Τι μπορούν να κάνουν και ποιες δεξιότητες αναπτύσσουν;

Γεια σας, φίλοι αυτής εδώ της ιστοσελίδας! Μεγαλώνοντας μαζί με τη Βασιλένια, θέλω να μοιράζομαι μαζί σας όλο και περισσότερες στιγμές από την καθημερινότητά μας, αλλά και σκέψεις που γεννιούνται μέσα από αυτές. Η ιδέα για το σημερινό άρθρο ήρθε πριν από λίγες ημέρες, όταν φτιάχναμε μαζί με τη μικρή μου ζουζούνα μηλοπιτάκια. Καθώς τη παρατηρούσα να συμμετέχει, σκεφτόμουν συνεχώς πόσες διαφορετικές δεξιότητες ενισχύονται μέσα από μια τόσο απλή καθημερινή δραστηριότητα. Κάπως έτσι γεννήθηκε η ιδέα να συγκεντρώσω όλες αυτές τις σκέψεις σε ένα άρθρο. Και γιατί όχι; Ίσως να βοηθήσει και άλλους γονείς να δουν τις καθημερινές δουλειές του σπιτιού όχι μόνο ως υποχρεώσεις, αλλά και ως όμορφες ευκαιρίες μάθησης, συμμετοχής και σύνδεσης με το παιδί τους.

Ας δούμε, λοιπόν, τι μπορούν να κάνουν τα παιδιά ηλικίας 1–3 ετών στις δουλειές του σπιτιού και ποιες δεξιότητες αναπτύσσονται μέσα από τη συμμετοχή τους.

Μπορεί ένα παιδί ενός ή δύο ετών να συμμετέχει στις δουλειές του σπιτιού;

Η απάντηση είναι ναι — αρκεί η συμμετοχή του να είναι προσαρμοσμένη στην ηλικία, στις δυνατότητες και στον προσωπικό του ρυθμό.

Τα toddlers, δηλαδή τα παιδιά ηλικίας περίπου 12 έως 36 μηνών, έχουν έντονη ανάγκη να παρατηρούν, να εξερευνούν και να μιμούνται τους ενήλικες. Συχνά θέλουν να πιάσουν το πανάκι, να βάλουν κάτι σε ένα συρτάρι, να μεταφέρουν ένα αντικείμενο ή να συμμετέχουν στην προετοιμασία του φαγητού (και ακόμα πιο συχνά να κάνουν το σπίτι άνω -κάτω).

Σε αυτή την ηλικία, βέβαια, δεν περιμένουμε από το παιδί να ολοκληρώσει σωστά μια δουλειά ούτε να μας βοηθήσει με τον τρόπο που θα βοηθούσε ένας ενήλικας ή ένα παιδί μεγαλύτερης ηλικίας. Στόχος δεν είναι η ταχύτητα ή το τέλειο αποτέλεσμα. Στόχος είναι η συμμετοχή, η εξερεύνηση και η μάθηση μέσα από πραγματικές εμπειρίες της καθημερινότητας.

Η συμμετοχή λοιπόν, σε απλές οικογενειακές δραστηριότητες, όπως είναι οι δουλειές του νοικοκυριού, μπορεί να δώσει στο παιδί ευκαιρίες να μιμηθεί κινήσεις, να ακολουθήσει απλές οδηγίες, να χρησιμοποιήσει τα χέρια και το σώμα του και να κατανοήσει σταδιακά τη σειρά μιας διαδικασίας. Οι δραστηριότητες χρειάζεται πάντοτε να προσαρμόζονται στο αναπτυξιακό επίπεδο του κάθε παιδιού και φυσικά στις δυνατότητές του και τα ενδιαφέροντά του.

Τι μπορεί να κάνει ένα toddler στις δουλειές του σπιτιού;

Οι παρακάτω ηλικιακές κατηγορίες είναι ενδεικτικές και όχι απόλυτες. Κάθε παιδί αναπτύσσεται με τον δικό του ρυθμό και μπορεί να χρειάζεται διαφορετικό βαθμό βοήθειας, καθοδήγησης ή επανάληψης.

Από 12 έως 18 μηνών

Σε αυτή την ηλικία το παιδί μπορεί να συμμετέχει σε πολύ απλές δραστηριότητες ενός βήματος (μονοβηματικές) , κυρίως μέσα από τη μίμηση και τη συνεργασία με τον ενήλικα.

Μπορεί, για παράδειγμα:

• να βάζει ένα παιχνίδι μέσα σε ένα κουτί
• να τοποθετεί ένα ρούχο στο καλάθι των απλύτων
• να δίνει ένα ασφαλές αντικείμενο στον ενήλικα
• να μεταφέρει ένα ελαφρύ αντικείμενο
• να πετάει ένα χαρτί στον κάδο
• να σκουπίζει μια επιφάνεια με ένα μικρό πανάκι
• να ρίχνει ένα έτοιμο υλικό μέσα σε ένα μπολ
• να τοποθετεί ένα πλαστικό κουτάλι στο τραπέζι
• να ακολουθεί απλές οδηγίες, όπως «δώσε», «φέρε», «βάλε» και «πάρε»
• να ποτίζει μαζί με τον ενήλικα ένα φυτό με πολύ μικρό ποτιστήρι
• να βάζει ένα πεσμένο φύλλο μέσα σε ένα δοχεί

Το παιδί μπορεί να μην ολοκληρώνει πάντοτε την ενέργεια ή να χάνει γρήγορα το ενδιαφέρον του. Αυτό είναι απολύτως αναμενόμενο. Ακόμη και μια πολύ σύντομη συμμετοχή αποτελεί σημαντική εμπειρία μάθησης.

Από 18 έως 24 μηνών

Καθώς το παιδί αποκτά μεγαλύτερη σταθερότητα στις κινήσεις του και καλύτερη κατανόηση απλών οδηγιών, μπορεί να αναλάβει λίγο περισσότερα βήματα με τη βοήθεια του ενήλικα.

Μπορεί:

• να μαζεύει μερικά παιχνίδια και να τα βάζει στη θέση τους
• να βάζει τα άπλυτα ρούχα στο καλάθι
• να μεταφέρει πετσέτες ή ελαφριά ρούχα
• να δίνει μανταλάκια όταν απλώνουμε
• να σκουπίζει νερό με ένα πανάκι
• να τοποθετεί άθραυστα αντικείμενα στο τραπέζι
• να βάζει πλαστικά σκεύη σε ένα χαμηλό συρτάρι
• να ρίχνει τροφή στο μπολ ενός κατοικίδιου μαζί με τον ενήλικα
• να πλένει ένα φρούτο με βοήθεια
• να ανακατεύει υλικά με κατάλληλο σκεύος
• να συμμετέχει στην τακτοποίηση μιας μικρής επιφάνειας
• να μαζεύει πεσμένα φύλλα
• να μεταφέρει ένα άδειο, ελαφρύ γλαστράκι
• να ρίχνει λίγο νερό σε ένα φυτό με βοήθεια

Σε αυτή τη φάση μπορεί να αρχίσει να αναγνωρίζει ορισμένες σταθερές καθημερινές διαδικασίες. Για παράδειγμα, μπορεί να αντιλαμβάνεται ότι μετά το παιχνίδι ακολουθεί το μάζεμα ή ότι το βρόμικο ρούχο μπαίνει στο καλάθι.

Από 2 έως 3 ετών

Τα παιδιά αυτής της ηλικίας μπορούν σταδιακά να συμμετέχουν σε δραστηριότητες με περισσότερα βήματα, πάντοτε με καθοδήγηση και επίβλεψη.

Μπορούν:

• να μαζεύουν τα παιχνίδια τους σε συγκεκριμένα κουτιά
• να βάζουν τα βιβλία σε χαμηλό ράφι
• να τοποθετούν τα παπούτσια τους σε συγκεκριμένο σημείο
• να μεταφέρουν άθραυστα πιάτα ή ποτήρια
• να βάζουν χαρτοπετσέτες στο τραπέζι
• να σκουπίζουν χαμηλές επιφάνειες
• να βοηθούν στο ξεσκόνισμα με ένα στεγνό πανί
• να ταξινομούν κάλτσες ή ρούχα
• να βάζουν ρούχα μέσα στο πλυντήριο μαζί με τον ενήλικα
• να βοηθούν στο πότισμα φυτών με μικρή ποσότητα νερού
• να πλένουν φρούτα και λαχανικά
• να ανακατεύουν ή να ρίχνουν υλικά σε απλές συνταγές
• να μεταφέρουν μικρά, ελαφριά αντικείμενα στη θέση τους
• να ποτίζει φυτά με μικρό ποτιστήρι
• να τοποθετεί σπόρους σε έτοιμες λακκούβες
• να μεταφέρει λίγο χώμα με παιδικό φτυαράκι
• να μαζεύει φύλλα ή μικρά κλαδάκια σε ένα δοχείο

Ποιες δεξιότητες αναπτύσσονται;

Αυτονομία και αυτοπεποίθηση

Όταν το παιδί καταφέρνει να μεταφέρει ένα αντικείμενο, να βάλει ένα παιχνίδι στη θέση του ή να συμμετάσχει σε μια απλή διαδικασία, αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι μπορεί να κάνει μικρά πράγματα μόνο του.

Η αίσθηση αυτή ενισχύει σταδιακά την αυτονομία και την αυτοπεποίθησή του.

Λεπτή κινητικότητα

Το πιάσιμο ενός μανταλιού, η μεταφορά ενός κουταλιού, το ανακάτεμα ή η τοποθέτηση αντικειμένων σε ένα κουτί εξασκούν:

• τη λαβή
• τη δύναμη των δακτύλων και των χεριών
• τον συντονισμό ματιού και χεριού
• τον έλεγχο και την ακρίβεια των κινήσεων

Αδρή κινητικότητα

Η μεταφορά ενός αντικειμένου, το σκύψιμο για να μαζέψει ένα παιχνίδι, το περπάτημα προς το καλάθι και η συμμετοχή στο σκούπισμα κινητοποιούν ολόκληρο το σώμα.

Μέσα από αυτές τις κινήσεις ενισχύονται η ισορροπία, η σταθερότητα, ο συντονισμός και ο έλεγχος του σώματος.

Συγκέντρωση και παρατήρηση

Το παιδί παρατηρεί πώς εκτελεί ο ενήλικας μια ενέργεια και προσπαθεί να την επαναλάβει (με τον δικό του ρυθμό και τρόπο).

Ακόμη και αν συγκεντρωθεί μόνο για λίγα δευτερόλεπτα, εξασκείται στο να εστιάζει την προσοχή του σε έναν συγκεκριμένο στόχο.

Μίμηση και μάθηση μέσα από το πρότυπο

Τα toddlers μαθαίνουν σε μεγάλο βαθμό παρατηρώντας και μιμούμενα τους ανθρώπους γύρω τους.

Όταν βλέπουν τον ενήλικα να βάζει τα αντικείμενα στη θέση τους, να σκουπίζει ή να προετοιμάζει το τραπέζι, προσπαθούν να επαναλάβουν τις ίδιες κινήσεις.

Κατανόηση της σειράς των ενεργειών

Οι καθημερινές δουλειές έχουν συνήθως μια απλή και προβλέψιμη σειρά.

Για παράδειγμα:

Παίρνουμε το παιχνίδι, το μεταφέρουμε και το βάζουμε στο κουτί.

Μέσα από την επανάληψη, το παιδί αρχίζει να κατανοεί τι προηγείται και τι ακολουθεί (οργανώνει και προβλέπει τις κινήσεις που χρειάζονται για να ολοκληρωθεί μια ενέργεια). Αναπτύσσονται έτσι η μνήμη, η οργάνωση και η ικανότητα παρακολούθησης μιας απλής διαδικασίας.

Γλωσσική ανάπτυξη

Οι δουλειές του σπιτιού προσφέρουν πολλές φυσικές ευκαιρίες για γλωσσική αλληλεπίδραση και θετικό πρόσημο στην ανάπτυξη του προφορικού λόγου.

Το παιδί ακούει ονόματα αντικειμένων, όπως:

• κουτάλι
• πανί
• παιχνίδι
• καλάθι
• ρούχο
• τραπέζι

Ακούει επίσης ρήματα που συνδέονται άμεσα με την πράξη:

• βάλε
• δώσε
• πάρε
• φέρε
• ρίξε
• άνοιξε
• κλείσε
• σκούπισε
• ανακάτεψε

Όταν η λέξη ακούγεται την ίδια στιγμή που πραγματοποιείται η αντίστοιχη ενέργεια, αποκτά συγκεκριμένο νόημα για το παιδί. Το παιδί μαθαίνει να συνδέει την ενέργεια με το λεκτικό μήνυμα.

Παράλληλα, ενισχύονται:

• η κατανόηση απλών λεκτικών οδηγιών
• ο εμπλουτισμός του λεξιλογίου
• η σύνδεση των λέξεων με αντικείμενα και πράξεις
• η κοινή προσοχή
• η μίμηση ήχων και λέξεων
• η επικοινωνία με χειρονομίες ή λέξεις

Συνεργασία και αίσθηση συμμετοχής

Το παιδί δεν παρακολουθεί απλώς τον ενήλικα, αλλά συμμετέχει μαζί του σε μια κοινή δραστηριότητα.

Έτσι αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι αποτελεί ενεργό μέλος της οικογένειας. Παράλληλα, δημιουργούνται στιγμές συνεργασίας, επικοινωνίας και σύνδεσης (κοινές αναμνήσεις και βίωμα) με τον γονέα.

Γιατί είναι σημαντική η επανάληψη;

Ένα παιδί δεν μαθαίνει μια καθημερινή διαδικασία επειδή την εκτέλεσε μία και μόνο φορά.

Χρειάζεται να έχει την ευκαιρία να συμμετέχει ξανά και ξανά σε τακτά χρονικά διαστήματα, αν όχι καθημερινά.

Μέσα από την επανάληψη:

• θυμάται σταδιακά τη σειρά των βημάτων
• κατανοεί καλύτερα τις οδηγίες
• προβλέπει τι ακολουθεί
• βελτιώνει τον συντονισμό των κινήσεών του
• χρειάζεται σταδιακά λιγότερη βοήθεια
• αισθάνεται μεγαλύτερη σιγουριά

Ασφάλεια πάνω απ’ όλα

Η συμμετοχή των toddlers στις δουλειές του σπιτιού πρέπει πάντοτε να γίνεται με συνεχή και άμεση επίβλεψη ενήλικα.

Επιλέγουμε δραστηριότητες κατάλληλες για την ηλικία και απομακρύνουμε:

• αιχμηρά ή γυάλινα αντικείμενα
• μικρά αντικείμενα που μπορεί να καταποθούν
• απορρυπαντικά, καθαριστικά και φυτοφάρμακα
• καυτά τρόφιμα και υγρά
• ηλεκτρικές συσκευές
• πρίζες και καλώδια
• ζεστές επιφάνειες και ολισθηρές επιφάνειες
• βαριά ή ασταθή αντικείμενα
• σακούλες και άλλα υλικά που μπορεί να προκαλέσουν ασφυξία

Στην κουζίνα, το παιδί πρέπει να βρίσκεται μακριά από φούρνο, μάτια κουζίνας, καυτές κατσαρόλες, μαχαίρια και ζεστά υλικά.

Ο πύργος εκμάθησης ή οποιοδήποτε σκαλοπάτι χρησιμοποιείται χρειάζεται να είναι σταθερό, κατάλληλο για την ηλικία και να χρησιμοποιείται μόνο με τον ενήλικα δίπλα στο παιδί.

Κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό

Οι ηλικίες και οι δραστηριότητες που αναφέρονται στο άρθρο είναι ενδεικτικές.

Ένα παιδί 16 μηνών μπορεί να βάζει εύκολα τα παιχνίδια του σε ένα κουτί, ενώ ένα άλλο μπορεί να χρειάζεται περισσότερη καθοδήγηση ή να μην ενδιαφέρεται ακόμη για τη συγκεκριμένη δραστηριότητα.

Δεν συγκρίνουμε τα παιδιά μεταξύ τους και δεν μετατρέπουμε τη συμμετοχή στις δουλειές σε δοκιμασία ή υποχρέωση.

Παρατηρούμε:

• τις κινητικές δυνατότητες του παιδιού
• τον βαθμό κατανόησης των οδηγιών
• το ενδιαφέρον και τη διάθεσή του
• την ικανότητά του να παραμένει σε μια δραστηριότητα
• το επίπεδο βοήθειας που χρειάζεται

Οι αναπτυξιακές ηλικίες αποτελούν γενικά σημεία αναφοράς και όχι κατάλογο πραγμάτων που «πρέπει» να κάνει κάθε παιδί σε μια συγκεκριμένη ημέρα ή μήνα. Αν ένας γονέας προβληματίζεται σχετικά με την ανάπτυξη ή τις δεξιότητες του παιδιού του, είναι σημαντικό να απευθυνθεί στον παιδίατρο ή σε κατάλληλο ειδικό.

Τι χρειάζεται να θυμόμαστε;

Δεν περιμένουμε από ένα toddler να κάνει μια δουλειά γρήγορα, σωστά ή χωρίς ακαταστασία.

Δεν διορθώνουμε συνεχώς κάθε προσπάθεια και δεν ζητάμε το τέλειο αποτέλεσμα.

Δείχνουμε μία απλή ενέργεια, χρησιμοποιούμε σύντομες και σαφείς οδηγίες, δίνουμε χρόνο στο παιδί και προσφέρουμε βοήθεια όταν τη χρειάζεται.

Η αξία δεν βρίσκεται στο αν το τραπέζι σκουπίστηκε τέλεια ή αν όλα τα παιχνίδια μπήκαν στο σωστό κουτί. Βρίσκεται στη συμμετοχή, στην επικοινωνία, στην επανάληψη και στη χαρά του: «Το κάνουμε μαζί».

Στο σχετικό βίντεο στο κανάλι μου στο YouTube μοιράζομαι περισσότερες πληροφορίες για τη συμμετοχή των toddlers στις δουλειές του σπιτιού, τις δεξιότητες που ενισχύονται και όσα εφαρμόζουμε στη δική μας καθημερινότητα με τη Βασιλένια.

Κωνσταντίνα 🎈 | Learning Corner and Crafts